Biorąc za kryterium położenie blachy można wyróżnić trzy główne grupy blach: blachy na dachu, blachy na ścianie, blachy fasadowe. Zastosowanie blach na dachu to przede wszystkim mocowanie jej jako warstwy podstawowej, wewnętrznej w układach dachowych z ociepleniem i zewnętrznym pokryciem na bazie membran dachowych, takich jak: bitumiczne (papowe) lub typu PVC - wariant dla dachów płaskich. Innym rozwiązaniem dla lekkiej obudowy dachów jest mocowanie blach zarówno jako spodnich - wewnętrznych jak i poszyć wierzchnich - zewnętrznych (wariant dla układu typu: blacha - izolacja - blacha).

Do czego zamocować?
Mocowanie blach może być realizowane do różnych elementów konstrukcyjnych takich jak: ramy, dźwigary, kratownice oraz płatwie lub elementy pośrednie w przypadku układów warstwowych na dachu. Grupa związana z mocowaniem blach na ścianie dotyczy bezpośredniego ich mocowania do elementu konstrukcyjnego i obejmuje również przypadki lekkiej obudowy na bazie stalowych kaset wzdłużnych. W tych przypadkach elementy konstrukcyjne, do których mocujemy blachę to słupy nośne, pośrednie a także rygle i belki.
Wyróżnienie blach fasadowych wynika z faktu, iż stawiane są im inne wymagania, co wpływa zasadniczo na wytyczne dla elementu mocującego. Wyróżniamy wtedy takie elementy konstrukcyjne, do których mocujemy blachę, jak: słupy, rygle, profile pośrednie a także kasety wzdłużne.

Cienkościenne, gorącowalcowane i klejone
Drugim zasadniczym kryterium podziału dla zastosowania, jest rodzaj elementu konstrukcyjnego, do którego mocowana jest blacha w danym przypadku. Mówimy tutaj o następujących typach konstrukcji:
stalowa cienkościenna,
stalowa gorącowalcowana,
z drewna klejonego,
z elementów betonowych.
Stalowe elementy konstrukcyjne cienkościenne charakteryzują się przede wszystkim niewielką grubością ścianki profilu stalowego (najpopularniejszy podział wskazuje granicę dla grubości ścianki na poziomie ok. 3,0 mm). W tej grupie krytycznym, z punktu widzenia systemu mocowania, są profile stalowe o grubości ścianki w zakresie od 0,7 do 2,0 mm. W uzasadnionych przypadkach możemy mówić także o mocowaniu - złożenia dwóch blach - np. 2 x 1,0 mm.
Pod pojęciem elementów konstrukcyjnych gorącowalcowanych przyjęto wszelkie profile stalowe, dla których grubość ścianki przekracza 5,0 mm. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na profile o znacznych wymiarach geometrycznych (typu HEA, HEB jak i specjalne indywidualnie zaprojektowane blachownice) zarówno co do przekroju poprzecznego profilu jak i jego grubości ścianki w miejscu mocowania. Dla typowych, małogabarytowych wyrobów hutniczych mamy do czynienia ze zmienną grubością ścianki profilu (np. dwuteowniki). Elementy konstrukcyjne wykonane z drewna klejonego występują coraz powszechniej i to zarówno dla układów z blachami dachowymi (np. dźwigary klejone, kratowe lub płatwie) jak i blachami w ścianie (np. słupy, belki lub dźwigary). Elementy betonowe to wszelkiego rodzaju elementy żelbetowe, prefabrykowane, przygotowywane w zakładzie produkcyjnym oraz wylewane bezpośrednio na placu budowy. Dotyczy to zarówno słupów, jak i belek betonowych. Osobno wyróżniono przypadek tak zwanego szycia blach czyli łączenia ze sobą dwóch elementów stalowych niewielkiej grubości np. 2 x 0,75. Występuje on w różnych przypadkach: zarówno przy zakładzie pomiędzy nachodzącymi na siebie blachami dachowymi, szyciu kaset wzdłużnych między sobą, także „zszywaniu" blach elewacyjnych na zakładzie jak i mocowaniu obróbek blacharskich do blach fasadowych.

Sposoby mocowania
Do podstawowych sposobów mocowania wykorzystywanych w lekkiej obudowie zalicza się takie metody jak: mocowanie w technice samowiercącej przy pomocy łączników samowiercących;
mocowanie w technice samogwintującej przy pomocy łączników samogwintujących; inne sposoby, takie jak wstrzeliwanie, nitowanie i przy pomocy elementów rozprężnych. Mocowanie elementów elewacyjnych za pomocą łączników samowiercących odbywa się w jednym cyklu technologicznym, czyli wierceniem otworu przez element mocowany, tzw. połączenie przelotowe. W tej technologii mocowania wiertło zintegrowane jest z łącznikiem a gwintowanie zachodzi w podłożu. Przy metodzie mocowania elementów elewacyjnych metodą łączników samogwintujących należy wcześniej wykonać w podłożu otwór wstępny, a następnie wkręcić łącznik, jednocześnie następuje nacinanie gwintu w podłożu. W metodzie wstrzeliwania, łączniki wtłaczane są do podłoża przy wykorzystaniu sił wybuchu ładunku prochowego lub chemicznego, poprzez element pośredniczący (tłok). Metoda ta nie wymaga wstępnego nawiercania mocowanych elementów oraz podłoża. Przy mocowaniu nitami należy na wstępie wykonać otwór w materiałach łączonych. Metoda ta obecnie wykorzystywana  jest przy montażu wszelkiego rodzaju obróbek blacharskich w miejscach widocznych.

Dobór łączników
Ważnym kryterium prawidłowego doboru łącznika jest jego nośność na wyrywanie z podłoża, jego ścinanie oraz przeciąganie przez materiał mocowany. Parametry te zawarte są w Aprobatach Technicznych producentów łączników oraz producentów zasadniczych elementów elewacyjnych - blach, płyt warstwowych itp. lub w ich materiałach technicznych. Przy doborze łączników mocujących blachy do konstrukcji należy zwrócić uwagę na następujące parametry:
minimalna grubość podłoża dla danego rodzaju łącznika; maksymalna zdolność wiercenia - przewiercalność (dla łączników samowiercących) czyli łączna grubość przewiercanych materiałów; maksymalna grubość mocowania, szczególnie przy łączeniu elementów z dodatkowymi warstwami pomiędzy nimi (np. przekładka izolacyjna), rodzaju podłoża do jakiego jest mocowany element. Łączniki samowiercące jak i samogwintujące wykonane są ze stali węglowej, ocynkowane, lub ze stali nierdzewnej. Dobór łącznika w wersji ocynkowanej lub nierdzewnej winien być uzależniony od środowiska, w jakim ma być zastosowany - zgodnie z PN-EN-ISO 12944-2:2001, PN-EN-10152-2005.

Na co zwrócić uwagę?
Łączenie blach profilowych do konstrukcji nośnych bardzo często wykorzystywane jest przez projektantów jako dodatkowe usztywnienie konstrukcji. Dlatego metody łączenia mogą być dobierane przez konstruktorów na etapie obliczeń. W układzie mocowania do konstrukcji nośnych należy więc ściśle przestrzegać zaleceń konstrukcyjnych, jeżeli takowe znajdują się w projekcie, a ewentualne zmiany konsultować z projektantem. Przy montażu łączników pracujących na zewnątrz (w bezpośrednim kontakcie z warunkami atmosferycznymi lub w specjalnych warunkach) należy szczególną uwagę zwrócić na: zabezpieczenie antykorozyjne łącznika dobrane w zależności od typu atmosfery, w której dany łącznik pracuje; zastosowanie elementów uszczelniających (podkładek z uszczelniających) zapobiegających penetracji wilgoci do wewnątrz w miejscu zainstalowania łącznika; istotne znaczenie ma tutaj prawidłowe zamontowanie podkładki z elementem uszczelniającym.

Artykuł powstał na podstawie opracowania Stowarzyszenia DAFA pt. „Wytyczne doboru łączników do montażu stalowych blach profilowych dachów i ścian". Wytyczne te powstały przy współpracy członków Stowarzyszenia, a jednocześnie wiodących na rynku polskim firm, producentów elementów mocujących EJOT, ESSVE, KOELNER i SFS intec.

mgr inż. Marian Bober
Źródło: miesięcznik Builder
więcej na www.ebuilder.pl
 

powrót

Liczba wyświetleń: 1367