Pomieszczenia poddasza wymagają ochrony przed niekontrolowanym przepływem ciepła – funkcję tę spełnia izolacja termiczna dachu. Aby działała prawidłowo, wymaga zabezpieczenia przed wilgocią – zarówno pochodzącą z zewnątrz (opady, para wodna w powietrzu) jak i z wnętrza pomieszczeń (wilgoć technologiczna i fizjologiczna). Na skuteczne zabezpieczenie pozwala zastosowanie tzw. folii dachowych. Ich zadaniem jest skuteczna ochrona izolacji cieplnej przed: • parą wodną pochodzącą z wnętrza domu (wilgoć technologiczna, procesy życiowe). Folia jest mocowana od wewnątrz (między płytami wykończeniowymi a izolacją cieplną) i odpowiada za to, by para wodna z pomieszczenia nie przedostała się do izolacji. Do tego celu stosuje się folię paroszczelną; • wodą i wilgocią z zewnątrz (głównie wody opadowe). Folia jest mocowana pod kontrłatami, na których układa się przykrycie. Jest wodoszczelna i zabezpiecza izolację przed przedostawaniem się wody opadowej lub kondensacyjnej. Jednocześnie umożliwia wentylację izolacji cieplnej, czyli usunięcie z niej pary wodnej. Do tego celu stosuje się folię paroprzepuszczalną.

Cechy folii
Do scharakteryzowania obu rodzajów folii można użyć tych samych parametrów, przy czym należy pamiętać, że w zakresie paroszczelności ich pożądane wartości będą skrajnie różne. Paroprzepuszalność należy określać stosując współczynnik Sd (równoważna dyfuzyjnie grubość warstwy powietrza), popularnie zwany oporem dyfuzyjnym. Jego wartość odpowiada grubości warstwy powietrza, która stawia taki sam opór dyfuzyjny parze wodnej, jak dana membrana. Im większa wartość tego współczynnika, tym niższa paroprzepuszczalność. Paroprzepuszczalność jest też opisywana jako ilość pary wodnej (w gramach) przepuszczana przez 1 m2 folii w czasie doby (24 h). Jest to parametr intuicyjny, jednak trzeba wiedzieć, według jakiej metody badawczej został oznaczony: Lyssysystem dla temperatury powietrza przechodzącego przez badaną membranę 23°C i jego wilgotności względnej 50% oraz test na przenikalność pary wodnej zgodny z DIN 52615 dla temperatury 38°C i wilgotności względnej 85%. Ważnym parametrem folii paroprzepuszczalnych jest też ich wodoszczelność. Cecha ta jest mierzona jako wytrzymałość na działanie słupa wody (nie powinna być niższa niż 1500 mm H2O), a szczególne znaczenie ma zimą, kiedy oddziaływanie zamarzającego śniegu powoduje wciskanie wody pod pokrycie dachowe i na membranę wywierane są miejscowe naciski. Parametrem, który mówi o możliwości wystawienia folii paroprzepuszczalnych jest stabilizacja UV. Wartość ta rozumiana jest jako czas, w którym membrana może być wystawiona na działanie promieni słonecznych (zamontowana na dachu i nie przykryta właściwą warstwą pokrycia): dla folii niskoparoprzepuszczalnych są to 3-4 tygodnie, a dla wysokoprzepuszczalnych – 4-6 miesięcy. O wytrzymałości i trwałości folii dachowych mówi gramatura – im folia jest grubsza, tym bardziej wytrzymała. Powszechnie stosowane są folie o gramaturze 100 g/m², jednak mogą być podatne na uszkodzenia podczas prac dekarskich – warto zastosować folie cięższe (np. 140 g/m²). Wyższa gramatura przekłada się też na paroprzepuszczalność – szczególnie dotyczy to folii ciężkich (powyżej 160 g/m²) – grubsza warstwa cechuje się mniejszą przepuszczalnością.

Folie paroizolacyjne
Ich zasadniczą cechą jest bardzo niska paroprzepuszczalność (paroszczelność) – wynosi ok. 0,5 g/m²/24h Lyssysystem 23°C/50% (Sd=80 m). Folie paroizolacyjne mocuje się między płytami GFK wykańczającymi poddasze a warstwą ocieplenia. Zabezpiecza ona przed przenikaniem wilgoci pochodzącej z pomieszczeń do warstwy izolacji cieplnej. Zasadniczą funkcję paroizolacyjną pełni folia polietylenowa o grubości 0,1-04 mm, zależnie od wykonania. Na rynku dostępne są następujące folie „klasyczne”: • folie niezbrojone: folie jednowarstwowe polietylenowe (0,1-0,4 mm) – najtańsze, ale jednocześnie najmniej trwałe; • folie zbrojone (0,2 mm): polietylen jest uzbrojony włóknem z tego samego materiału, co zwiększa wytrzymałość materiału; • folie trójwarstwowe (od 0,2 mm): polietylen zabezpieczony jest siatką z polipropylenu i aluminium, dzięki czemu zwiększona jest wytrzymałość folii. Aluminium może być dodatkowo zabezpieczone przed utlenieniem lakierem poliestrowym. Bardzo ważne jest poprawne wykonanie paroizolacji: konieczne jest jej staranne posklejanie na zakładach oraz szczelne przyłączenie do ścian szczytowych i ewentualnie kolankowych oraz do wszelkich przepustów dachowych (np. do kominów). Folię należy zamontować przed sezonem grzewczym i przed wykończeniem budynków – w tym okresie z tynków i posadzek uwalniają się znaczne ilości pary wodnej. Jeśli ocieplenie nie zostanie zawczasu zabezpieczone, istnieje niebezpieczeństwo, że para wodna wniknie do wełny mineralnej, gdzie wykropli się i zniszczy izolację. W przypadku złej wentylacji i powodowanego jej brakiem nadmiaru wilgoci w pomieszczeniu, może pojawić się tzw. efekt torby foliowej – na wewnętrznej stronie folii (od strony pomieszczenia) następuje wykroplenie nadmiaru pary wodnej. Wykroplona woda działa niekorzystnie na płyty gipsowo-kartonowe. Odpowiedzią producentów na ten problem jest powstanie tzw. paroizolacji aktywnych (membran paroizolacyjnych). Mają one większą paroprzepuszczalność: ok. 6 g/m2/24h Lyssysystem 23°C /50% (Sd=8 m). Jeśli po stronie wewnętrznej pojawi się nadmiar wilgoci, paroizolacja aktywna przepuszcza niewielkie ilości pary do termoizolacji. Aby para nie pozostała w termoizolacji i nie kondensowała w jej wnętrzu, konieczne jest zastosowanie po stronie zewnętrznej folii paroprzepuszczalnej, która umożliwi odprowadzenie pary wodnej na zewnątrz budynku.

Folie paroprzepuszczalne
Folie paroprzepuszczalne nazywane są membranami dyfuzyjnymi otwartymi, ponieważ przepuszczają parę wodną tylko w jedną stronę – od warstwy izolacji termicznej na zewnątrz. Zawilgocone powietrze wyprowadzone przez folię odprowadzane jest poza połać dachową przez otwory wentylacyjne (kalenica, grzbiet) oraz ewentualnie dodatkowe dachówki wentylacyjne. Woda nie może natomiast przeniknąć w przeciwnym kierunku – jeśli woda opadowa lub skropliny wnikną pod pokrycie dachowe, po prostu spłyną po niej i zostaną odprowadzone do rynien. Stąd podwójna funkcja folii paroprzepuszczalnych. O pierwszej funkcji jasno mówi inna nazwa folii paroprzepuszczalnych – folie wstępnego krycia. Przed położeniem właściwej połaci dachowej (nie dłużej niż 3-4 miesiące, ze względu na oddziaływanie promieni UV) folia chroni termoizolację przed wnikaniem wody (później funkcja ta jest zachowana dla wody wnikającej pod połać lub w przypadku uszkodzeń). Drugim zadaniem folii jest wentylacja termoizolacji. Wentylacja jest konieczna, aby usunąć parę wodną z warstwy izolacji, by nie nastąpiła jej kondensacja. Folie paroprzepuszczalne montuje się na warstwie izolacji cieplnej, a na folii mocowane są kontrłaty. Zależnie od przepuszczalności folii, mocuje się ją bezpośrednio na izolacji (folia wysokoparoprzepuszczalna) lub trze ba wykonać szczelinę wentylacyjną (o wysokości 3-4 cm) pomiędzy izolacją cieplną a folią (folia niskoprzepuszczalna). Bardzo ważny jest kierunek ułożenia folii – zawsze nadrukiem do góry! W przeciwnym razie zostanie odwrócony kierunek dyfuzji i membrana będzie przepuszczać wodę do środka zamiast odprowadzać ją na zewnątrz. Konieczność wykonania szczeliny w przypadku folii niskoparoprzepuszczalnej podyktowana jest tym, że paroprzepuszczalność folii jest zbyt niska, by skutecznie usunąć całą parę wodną, która może być obecna wewnątrz izolacji. Brak szczeliny mógłby spowodować, że para wodna skropli się pod folię w izolacji. Układ szczelina wentylacyjna – folia niskoparoprzepuszczalna pozwoli na skuteczne usunięcie całej pary wodnej. Folie niskoparoprzepuszczalne wykonane są z polietylenu i zazwyczaj mają budowę warstwową: • folie zbrojone: między dwiema warstwami polietylenu znajduje się specjalna siatka zbrojeniowa, która poprawia wytrzymałość i trwałość układu. • folie z warstwą antykondesacyjną: jest to dodatkowa warstwa wykonana z wiskozy i celulozy, a jej zadaniem jest wchłanianie nadmiaru pary wodnej (od strony izolacji cieplnej). Folie wysokoparoprzepuszczalne zazwyczaj wykonuje się z włókniny polipropylenowej, a na rynku dostępne są następujące rozwiązania: • folie jednowarstwowe: wykonane tylko z włókniny polipropylenowej; • folie dwuwarstwowe: włóknina uzupełniona jest o błonę funkcyjną (wodoszczelną i paroprzepuszczalną) lub o pełniącą podobną funkcję warstwę poliuretanu; • folie trójwarstwowe: błona funkcyjna zalaminowana jest między dwoma warstwami włókniny polipropylenowej. Najbardziej godne polecenia wydają się folie trójwarstwowe, która są najbardziej wytrzymałe na rozerwanie, a warstwa (błona) funkcyjna jest skutecznie osłonięta przez warstwy włókniny. Folie jednowarstwowe, choć mają najwyższą paroprzepuszczalność (Sd≈0,01), cechują się zmniejszoną odpornością na oddziaływanie wody. W przypadku folii dwuwarstwowych warstwa funkcyjna jest w większym stopniu narażona na uszkodzenia (np. zarysowania) podczas montażu.

Zgodnie z przeznaczeniem i ze sztuką budowlaną
Aby folie dachowe (zarówno paroizolacje, jak i folie wstępnego krycia) prawidłowo spełniały swoją rolę, muszą być starannie dobrane i zamocowane. Oszczędności mogą okazać się pozorne – jeśli konieczny jest remont związany z wymianą folii wstępnego krycia, inwestora czeka „prucie” połaci dachowej. Warto zwrócić uwagę na następujące zalecenia: • folie należy kleić na zakładach, co poprawia wiatroszczelność połaci; • na przepustach dachowych (kominy, okna itd.) folię należy wyciągnąć w górę i przymocować (taśmą lub klejem) do danego elementu; • w koszu, gdzie zbierana jest woda ze zbiegających się połaci, nie można wykonać mocowania folii (do izolacji lub przez montaż kontrłaty) – mocowanie jest przebiciem folii, a w koszu dachowym może okazać się krytyczne; • folia wstępnego krycia nie może pozostawać bez przykrycia połacią dłużej niż wynika to z jej odporności na promienie UV (maks. ok. 3 miesięcy). Nie nadaje się więc do sezonowego osłonięcia budowanego domu.

Justyna Sobiecka