Wyroby murowe stanowią liczną grupę ściennych wyrobów budowlanych. W latach 2004-2007 ukazała się seria norm PN-EN 771 opisująca cechy wyrobów murowych obejmujące normy:
• arkusz 1: 2006 – pt. „Ceramiczne elementy murowe”, 
• arkusz 2: 2006 – pt. „Silikatowe elementy murowe”, 
• arkusz 3: 2005 – pt. „Elementy murowe z betonu kruszywowego z kruszywami zwykłymi i lekkimi”, 
• arkusz 4: 2004 i A1/2006 – pt. „Elementy murowe z autoklawizowanego betonu komórkowego”, 
• arkusz 5: 2005 i A1/2006 – pt. „Elementy murowe z kamienia sztucznego”, 
• arkusz 6: 2007 – pt. „Elementy murowe z kamienia naturalnego”. Uzupełnieniem powyższych dokumentów są: 
• PN-EN 998-1: 2004 – pt. „Zaprawa tynkarska”, 
• PN-EN 998-2: 2004 – pt. „Zaprawa murarska”, 
• PN-B-10104: 2005 – pt. „Wymagania dotyczące zapraw murarskich ogólnego przeznaczenia. Zaprawy o określonym składzie materiałowym, wytwarzane na miejscu budowy”. Układ i spis treści pierwszych sześciu norm dotyczących wyrobów murowych jest do siebie zbliżony. Każda z nich opisuje zakres normy, terminy i definicje, materiały (jeżeli potrzeba), wytwarzanie, a dalej znakowanie, ocenę zgodności oraz odpowiednie załączniki. Ważnym fragmentem tych dokumentów jest zapis, iż „normy krajowe sprzeczne z daną serią normy (tj. PN-EN 771) powinny być wycofane bez zastąpienia”. Wycofanie norm krajowych (PN) jest główną przyczyną niniejszej pracy badawczej. 

Ceramiczne wyroby murowe
Ceramiczne wyroby murowe są przeznaczone do stosowania w konstrukcjach murowych (murach tynkowanych i nietynkowanych) przenoszących obciążenia lub nie przenoszących obciążeń łącznie ze ścianami działowymi stosowanymi w budownictwie ogólnym i przemysłowym. Nie obejmują poniższe opisy cech technicznych wyrobów o długości równej wysokości kondygnacji tj. około 2,5 m, przewodów dymowych i wentylacyjnych oraz uzupełnionych dodatkowo komponentem izolacyjnym cieplnie. Ceramiczne wyroby murowe są dzielone na dwie grupy wg PN-EN 771-1: 2006:
• LD (z angielskiego lekkie) o gęstości pozornej † 1000 kg/m3 do stosowania w murach zabezpieczonych,
• HD (z angielskiego ciężkie) o gęstości pozornej > 1000 kg/m3 do murów niezabezpieczonych.
Opisywane wyroby w zależności od gęstości pozornej charakteryzują się współczynnikiem przewodzenia ciepła (λ) w temperaturze 10°C (λ 10, dry) danymi w tabeli 2.

Ceramiczne wyroby murowe LD
Wymiary tych wyrobów powinny być deklarowane przez producenta w mm, wymienione w następującej kolejności: długość, szerokość i wysokość. Należy stosować niżej wymieniony sposób pomiarów, jeżeli co najmniej dwa wymiary nominalne wyrobu nie są większe niż 250 mm, 125 mm oraz 100 mm odpowiednio dla długości, szerokości i wysokości, wówczas powinien być stosowany sposób, który jest określany jako średnia z dwóch pomiarów, gdzie drugi pomiar jest wykonywany w środku wyrobu. Kształt wyrobu murowego ceramicznego oraz kierunki i udział procentowy drążeń powinny być deklarowane przez producenta. Powierzchnia boczna wyrobów murowych ceramicznych może mieć złącza, np. wnęki przeznaczone na zaprawę lub systemy wpustów i wypustów. Ceramiczne wyroby murowe mogą mieć powierzchnię licową profilowaną (rowki zwiększające przyczepność zaprawy). W przypadku ceramicznych wyrobów murowych pionowo drążonych przenoszących obciążenia producent powinien deklarować pole powierzchni otworów chwytowych. Drążenie powinno być umiejscowione w taki sposób, aby po zestawieniu i połączeniu wyrobów murowych ceramicznych tworzyło pionowy ciągły kanał. Kanał przeznaczony do wypełnienia betonem lub zaprawą powinien być umiejscowiony osiowo w kierunku szerokości wyrobu. Kanał przeznaczony do wypełnienia powinien mieć nominalną powierzchnię 1500 mm2 oraz minimalny wymiar 30 mm. W przypadku określania udziału procentowego drążeń ceramicznych wyrobów murowych pionowo drążonych należy uwzględnić otwory chwytowe, ale bez wnęk przeznaczonych do wypełnienia zaprawą i bez rowków zwiększających przyczepność zaprawy. W przypadku określania udziału procentowego drążeń ceramicznych wyrobów murowych przeznaczonych do tworzenia kanałów o wysokości kondygnacji, które mają być wypełniane betonem lub zaprawą, należy uwzględnić same otwory przeznaczone do wypełniania, ale bez rowków zwiększających przyczepność zaprawy. Producent powinien także podać, czy wszystkie poszczególne wartości wytrzymałości na ściskanie badanej próbki nie są mniejsze niż 80% wartości deklarowanej. Jeżeli jest to istotne ze względu na zastosowanie, dla którego wyroby są wprowadzane do obrotu, a przeznaczone do stosowania w budynku podlegającym wymaganiom dotyczącym izolacyjności cieplnej, producent powinien podać informację o właściwościach cieplnych wyrobu murowego. Należy podać, czy deklaracja jest oparta na wartościach tabelarycznych, badaniach czy na obliczeniach. Trwałość wyrobów LD określana przez odporność na zamrażanie-odmrażanie (FO) nie jest wymagana, jeżeli w zamierzonym ich sposobie zastosowania przewiduje się całkowite zabezpieczenie przed penetracją wody (np. przez grubą warstwę odpowiedniej zaprawy lub okładzinę, a również jeżeli będzie to wewnętrzna warstwa muru szczelinowego lub ściana wewnętrzna). Jeżeli według zamierzonego sposobu zastosowania wyrobu przewiduje się tylko ograniczoną ochronę (np. zaprawa cienkowarstwowa), dotyczącą odporno ści na zamrażanie-odmrażanie, to ocena i deklaracja powinny być zgodne z przepisami obowiązującymi w zamierzonym miejscu stosowania wyrobów. Przy częściowym zabezpieczeniu wyrobów np. cienką warstwą tynku, zawartość soli rozpuszczalnych w wodzie powinna być deklarowana przez producenta według danych w tabeli 3. Działanie siarczanów występuje jedynie wtedy, gdy mamy do czynienia z przemieszczaniem się znacznej ilości wody przez mur. Sama dyfuzja nie powoduje przemieszczania wystarczającej ilości siarczków do cementu zawartego w zaprawie. Ruch wody może występować przez perkolację (rodzaj ekstrakcji) wody pod wpływem działania grawitacji przez mur takiego rodzaju, jak wolno stojące ściany lub muru poniżej parapetów (podokienników) z ceramicznych wyrobów murowych, jeżeli nie zostały wykonane skuteczne zabezpieczenia wodochronne. Ruch wody może być także wywołany parowaniem lub podciąganiem kapilarnym, na przykład w murach oporowych, jeżeli nie są odporne na działania wody na powierzchni oporowej lub w ścianach zewnętrznych między poziomem gruntu a warstwą wodochronną. Wymaganie deklarowania w kategorii zawartości aktywnych soli rozpuszczalnych ma zapewnić, że w szczególnych warunkach użytkowania nie będą występowały uszkodzenia elementów murowych, zaprawy lub tynku (jeżeli występuje). Trzy kategorie podane w tabeli 1-3 określają maksymalne zawartości siarczanów rozpuszczalnych w wodzie (sodu, potasu i magnezu) występujących w warunkach użytkowania, gdzie ryzyko nasączania może być zróżnicowane, począwszy od spodziewanego nasączania długotrwałego (S2 ze zwykłym cementem portlandzkim w zaprawie lub S1 z cementem portlandzkim siarczanoodpornym w zaprawie murarskiej lub spodniej warstwie tynku), przez oddziaływanie normalnych warunków atmosferycznych, gdy mur jest chroniony odpowiednio zaprojektowanymi detalami budynku (S1), do warunków muru całkowicie suchego (S0). Dodatkowo należy mieć na uwadze, że siarczany rozpuszczalne (szczególnie siarczan magnezu) mogą powodować uszkodzenia w samych wyrobach murowych (skutek zwany ukrytymi wykwitami). Z tego powodu podano odrębne wymagania dotyczące magnezu. W przypadku muru całkowicie zabezpieczonego przed penetracją wody uznaje się, że może być przyjmowana kategoria (S0). Oznacza to, że wymaganie dotyczące zawartości aktywnych soli rozpuszczalnych może nie być stosowane. W przypadku wyrobów przeznaczonych do stosowania w elementach budynku podlegających wymaganiom dotyczącym odporności ogniowej, producent powinien deklarować klasę reakcji na ogień wyrobu murowego. W przypadku wyrobów zawierających 1,0% masy lub objętości (przyjmuje się tę wartość, która ma większe znaczenie) jednolicie rozmieszczonych materiałów organicznych deklarować można klasę A1 bez konieczności badania.

Ceramiczne wyroby murowe HD
Wymiary, kształt, kierunki drążeń, gęstość objętościowa, wytrzymałość na ściskanie, właściwości cieplne, zawartość soli rozpuszczalnych oraz reakcja na ogień tych elementów powinny być deklarowane przez producenta w sposób opisany przy wyrobach LD. Kategoria odporności wyrobów murowych ceramicznych na zamrażanie-odmrażanie powinna być deklarowana przez producenta przez podanie przewidzianego zastosowania – w murach lub elementach budynku narażonych na działanie warunków obojętnych (FO), umiarkowanych (F1) i surowych (F2). Mur narażony na działanie warunków surowych (F2) to:
• nieotynkowany mur blisko zewnętrznego poziomu gruntu (w przybliżeniu dwie warstwy powyżej i poniżej), gdzie może następować nasączanie z zamrażaniem, 
• nieotynkowane parapety, gdzie może występować nasączanie z zamrażaniem, np. parapety bez odpowiedniego zwieńczenia, 
• nieotynkowany zewnętrzny komin murowany, gdzie może występować nasączanie z zamrażaniem, 
• pokrycia zwieńczenia oraz parapety (podokienniki) na obszarach, gdzie mogą występować warunki zamarzania, 
• wolno stojące mury ogrodzenia i ażurowe ściany, gdzie może występować nasączanie z zamarzaniem, na przykład jeżeli ściana nie jest wyposażona w skuteczne zwieńczenie, 
• ziemne ściany oporowe, gdzie będzie występować nasączanie z zamrażaniem, na przykład gdy ściana nie została wyposażona w skuteczne zwieńczenie lub izolację wodochronną na powierzchni oporowej. Mur narażony na działanie warunków umiarkowanych (F1) to: 
• szczyty ścian osłonięte przez nawisy dachu lub zwieńczenia, 
• wystające parapety (podokienniki) z kapinosami, 
• warstwy przeciwwilgociowe na szczycie lub u podstawy ściany. Mur narażony na działanie warunków obojętnych (F0) to: 
• mur w ścianach zewnętrznych, jeżeli został wyposażony w odpowiednie zabezpieczenie, którego rodzaj zależy od warunków klimatycznych. Doświadczenia wskazują, ze w niektórych częściach Europy warstwa tynku zewnętrznego odpowiedniej grubości zapewnia taką ochronę. W sytuacjach, w których istnieje ryzyko nawilżania towarzyszącego zamarzaniu, zaleca się przyjęcie ochrony w formie nieprzepuszczalnej okładziny. 
• mur w ścianach wewnętrznych i wewnętrznych warstwach ścian szczelinowych. Przy ustaleniu poziomu odporności na zamrażanie-odmrażanie ceramicznych wyrobów murowych niezbędne jest okre ślenie przewidzianego stopnia narażenia, jakiemu będą poddawane wyroby z uwzględnieniem sposobu zabezpieczenia konstrukcji murowej przed nasączaniem. Kategoria narażenia na działanie określonych warunków (surowych, umiarkowanych i obojętnych) wyraża stopień ryzyka dla muru poddanego jednoczesnemu oddziaływaniu dużej zawartości wody i cyklicznemu zamrażaniu-odmrażaniu, spowodowanymi lokalnymi warunkami klimatycznymi, w zależności od charakteru projektowanej konstrukcji. Czynnikami dającymi częściową podstawę oceny rodzaju narażenia są zarówno temperatura i warunki wilgotnościowe, jak i występowanie wszelkich substancji agresywnych. Przy ocenie niezbędne jest uwzględnienie lokalnych i krajowych doświadczeń. Zaleca się zachowanie pewnej ostrożności przy ocenie wpływu różnych pokryć powierzchni (tynkowanie, malowanie), szczególnie w odniesieniu do pokryć cienkowarstwowych. Na obszarach o temperaturze charakterystycznej dla klimatów nadbrzeżnych niewłaściwe pokrycie (zabezpieczenie) powierzchni może powodować głębokie uszkodzenia konstrukcji. Wykwity i przebarwienia na budynku są wynikiem wysychania wilgotnego muru i może być spowodowane nadmiarem wilgoci wprowadzanej podczas budowy lub nieodpowiednim zabezpieczeniem i wadami detali konstrukcji, które umożliwiają przenikanie wody przez elementy gotowej konstrukcji. Dodatkowo swój udział w wielkości przebarwień i wykwitów obserwowanych w praktyce mogą mieć materiały rozpuszczalne pochodzące z zaprawy lub z wszelkich sąsiadujących z nią betonów. Ogólne wskazówki dotyczące wyglądu ceramicznych wyrobów murowych licowych: zaleca się, aby wygląd wyrobów murowych i sposób ich oceny były przedmiotem umowy kupna. Wymagania dotyczące wyglądu mogą być zróżnicowane w zależności od zastosowania, do jakiego wyroby murowe zostały wprowadzone do obrotu oraz od ich charakterystycznych cech dotyczących np. cegieł licowych o uznanych wzorach oraz cegieł ręcznie wykonanych. Zaleca się zwrócenie szczególnej uwagi na głębokość i wielkość pęknięć, uszkodzeń na krawędziach i narożach, obecność ziarn piasku . oraz pęczniejących ziaren wapna. W przypadku ceramicznych wyrobów murowych przeznaczonych do stosowania w zewnętrznych elementach budynku z wyeksponowaną powierzchnią licową wyrobu murowego, absorpcja wody dostarczanej partii wyrobów powinna być deklarowana przez producenta. Średnia wartość absorpcji wody określonej liczby ceramicznych wyrobów murowych nie powinna być większa niż deklarowana wartość absorpcji wody. Europejskie przepisy budowlane dotyczące projektowania architektonicznego i zasad wykonywania robót, obejmujące także wymagania i zakres stosowania wyrobów murowych, nie zostały dotychczas przygotowane w takim stopniu, aby mogły być wystarczającą podstawą do oceny trwałości podczas użytkowania wzniesionego gotowego muru.

Stosowanie ceramicznych wyrobów murowych
Wyroby ceramiczne są używane w wielu różnorodnych zastosowaniach i każde z nich wymaga określenia odpowiedniego poziomu właściwości użytkowych. Niektóre zastosowania są tradycyjne, a związane z nimi wymagania są zawarte w normach lub tradycyjnych zasadach sztuki budowlanej. Te zasady mają często charakter lokalny spowodowany warunkami klimatycznymi, tradycją budowlaną, dostępnością lokalnie występujących wyrobów, tradycjami eksploracji itd. Dla innych zastosowań, które mogą być nowe i nietradycyjne, formułowanie wymaganych poziomów właściwości użytkowych wyrobów i ich egzekwowania pozostaje w zakresie odpowiedzialności projektanta.

Charakterystyczne zastosowania
Mur zabezpieczony to mur, który jest zabezpieczony przed penetracją wody. Może to być mur w ścianach zewnętrznych, chroniony odpowiednią warstwą zaprawy tynkarskiej lub okładziną, może być wewnętrzną warstwą ściany wielowarstwowej lub ścianą wewnętrzną. Może przenosić obciążenia lub nie. Mur otynkowany to mur otynkowany stosowany na zewnątrz lub wewnątrz budynku. Może przenosić obciążenia lub nie. Mur izolujący cieplnie to mur, który ze względu na swoje właściwości ma znaczący udział w pełnieniu funkcji izolacji cieplnej od środowiska zewnętrznego. Mur taki składa się zwykle z ceramicznych wyrobów murowych o dużym udziale drążeń. Może przenosić obciążenia lub nie. Mur licowy to mur stosowany na zewnątrz lub wewnątrz, który powinien mieć atrakcyjny wygląd. Jest skonstruowany z atrakcyjnych wyrobów murowych, z zastosowaniem standardowego sposobu wykonania i złączami wypełnionymi zaprawą odpowiednio do typu wyrobu murowego. Może przenosić obciążenia lub nie. Mur w budownictwie przemysłowym to mur stosowany w obiektach budownictwa przemysłowego, np. w obiektach kanalizacyjnych, ziemnych ścianach oporowych itp., w których stosowane są zwykle wyroby murowe o wysokim poziomie trwałości i wytrzymałości na ściskanie oraz o niskim poziomie absorpcji wody. Mur konstrukcyjny to mur stosowany na zewnątrz lub wewnątrz, który przenosi obciążenia inne niż jego masa własna. Takie określenie jest stosowane zwykle w sytuacjach, gdy projekt konstrukcyjny muru został sporządzony przez osobę o odpowiednich kwalifikacjach zawodowych. Mur konstrukcyjny może być licowy, zwykły, otynkowany lub może być murem w obiektach budownictwa lądowego i wodnego. Mur konstrukcyjny może być także odporny na drgania sejsmiczne.

                                                            prof. dr hab. inż. Edward Szymański
    Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania w Warszawie Wydział Architektury
                                                         więcej w e-wydaniu magazynu Builder
 

powrót

Liczba wyświetleń: 585