Projektant, który podejmuje się realizowania twórczego projektu na podstawie określonej umowy, liczyć się musi z ponoszeniem określonej odpowiedzialności w razie jej nienależytego wykonania. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych przewiduje dwa tytuły takiej kontraktowej odpowiedzialności: 1) opóźnienie w realizacji projektu (por. art. 54 powyższej ustawy) oraz 2) obciążenie go wadami (por. art. 55 ustawy).

Jakie są skutki nieterminowego dostarczenia projektu?

W umowie o dzieło, na podstawie której realizowany jest twórczy projekt, określany jest termin jego dostarczenia zamawiającemu (ukończenia dzieła), co związane jest m.in. z terminarzem procesu inwestycyjnego. W takiej sytuacji projektant zobowiązany jest do dostarczenia zamawiającemu projektu w umownym terminie, jeżeli zaś wyjątkowo nie został on w umowie określony – niezwłocznie po ukończeniu utworu (art. 54 ust. 1 wymienionej ustawy).
Jeżeli zobowiązanie to nie zostanie przez projektanta spełnione, musi on brać pod uwagę dwa możliwe modele zachowań zamawiającego: 1) optymistyczny i 2) pesymistyczny.
W pierwszym przypadku zamawiający nie musi korzystać z przysługującego mu ustawowo uprawnienia do dyscyplinowania projektanta, poprzestając na nieformalnym monitowaniu go o rychłe zakończenie prac nad danym dziełem. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby zamawiający natychmiast po upływie terminu na dostarczenie projektu wyznaczył projektantowi odpowiedni dodatkowy termin z zagrożeniem odstąpienia od umowy (por. art. 54 ust. 2 powyższej ustawy).

Odstąpienie od umowy przeprowadzane jest w formie skierowania do projektanta przez zamawiającego stosownego oświadczenia w tym zakresie, z którego powinna jasno wynikać wola rozwiązania umowy.
Nie można przy tym zapominać, że ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych stanowi regulację szczególną w stosunku do przepisów kodeksu cywilnego, w tym regulujących umowę o dzieło.
I tak np. zgodnie z art. 635 k.c., jeżeli przyjmujący zamówienie (projektant) opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może bez wyznaczania terminu dodatkowego od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła.

Jak przedstawia się odpowiedzialność za wady projektu?

Bardziej skomplikowanie przedstawia się odpowiedzialność kontraktowa projektanta z tytułu wad realizowanego przez niego na podstawie umowy o prace projektowe dzieła. Dzieli się ona zasadniczo na dwa rodzaje: 1) odpowiedzialność z tytułu usterek projektu oraz 2) odpowiedzialność z tytułu wad prawnych projektu.

Z czym łączy się odpowiedzialność za usterki projektu?

Odpowiedzialność z tytułu usterek twórczego projektu (art. 55 ust. 1 powyższej ustawy) stanowi odpowiednik odpowiedzialności z tytułu wad fizycznych dzieł o materialnym charakterze. Ustawodawca posłużył się w tym przypadku niezbyt fortunnym
określeniem „usterki”, które wbrew jego słowu nie powinno być utożsamiane z drobnymi, mało istotnymi brakami projektu.
Skorzystanie z kodeksowej terminologii i użycie terminu „wady fizyczne” byłoby tutaj jednak o tyle mylące, że ułomność dotyczy projektu jako dobra niematerialnego, wobec czego wskazanie na wady fizyczne mogłoby sugerować, że przedmiotem oceny przyjmującego zamówienie ma być egzemplarz dzieła, a nie ono samo.
Ujawnienie przez zamawiającego usterek (wad fizycznych) projektu uprawnia go w pierwszej kolejności do wyznaczenia projektantowi odpowiedniego terminu do ich usunięcia, a jeśli termin ten upłynie bezskutecznie (projektant usterek nie usunie) – do odstąpienia od umowy lub zażądania odpowiedniego obniżenia umownego wynagrodzenia.
Projektant wyposażony został w zabezpieczenia, które mają chronić go przed nieuzasadnioną przewagą zamawiającego.
Otóż po pierwsze, roszczenia powyższe nie mogą być zgłaszane, jeśli usterki są wynikiem okoliczności, za które projektant nie ponosi odpowiedzialności (np. wprowadzenie go w błąd przez pracownika zamawiającego).
Po drugie, aby reklamacja usterek nie następowała zbyt pochopnie, wprowadzony został gwarancyjny zapis ustawowy, zgodnie z którym nawet w razie wypowiedzenia umowy projektant zachowuje prawo do otrzymanej wcześniej części wynagrodzenia, nie wyższej niż 25% wynagrodzenia umownego (art. 55 ust. 1 zdanie 2 powyższej ustawy oraz uwagi w Rozdziale IV).

Wreszcie po trzecie, roszczenia zamawiającego, przysługujące mu w związku z usterkami projektu, wygasają z chwilą przyjęcia utworu (art. 55 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Jeśli zamawiający zachowuje przy tym bierną postawę, nie wypowiadając się w ogóle na temat poprawności projektu, np. nie sugerując dokonania w nim określonych zmian, przyjmuje się, że projekt zostaje przyjęty bez zastrzeżeń po upływie sześciu miesięcy od dostarczenia go przez projektanta zamawiającemu (art. 55 ust. 4 ww. ustawy).

Jak odpowiada się za wady prawne projektu?

Inaczej przedstawia się kwestia odpowiedzialności kontraktowej projektanta z tytułu wad prawnych zamówionego projektu. Ustawodawca wypowiada się w tym zakresie bardzo lakonicznie, postanawiając jedynie, że w przypadku wad prawnych projektu zamawiający może od umowy odstąpić i żądać naprawienia poniesionej szkody (art. 55 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).
Projekt będzie obciążony wadą prawną wówczas, gdy okaże się, że jest on obciążony prawami osób trzecich, np. innych projektantów. Zamawiając projekt zamawiający zakłada bowiem, że projektant przedłoży mu nowy, zrealizowany przez siebie samodzielnie projekt. Tymczasem niesolidny projektant może przedstawić jako swój projekt kogoś innego, już istniejący w momencie podpisywania umowy o dzieło, do którego majątkowe prawa autorskie przysługują innemu podmiotowi.

Zastosowanie projektu wymaga dokonania odpowiedniej dyspozycji w zakresie praw autorskich – jeżeli nie przeniesienia na zamawiającego praw majątkowych na określonych polach eksploatacji, to przynajmniej udzielenia stosownej licencji, np. na zastosowanie projektu do konkretnej budowy (por. uwagi w Rozdziale II i IV). Jeśli przyjmujący zamówienie projektant nie jest autorem dostarczonego zamawiającemu projektu, nie posiada również majątkowych praw autorskich do niego, co warunkuje ich zbywanie oraz udostępnianie projektu na zasadach licencyjnych.
Taki niesolidny projektant, oferujący zamawiającemu cudzą własność intelektualną, może narazić go na zgłaszanie roszczeń cywilnoprawnych przez podmiot z tytułu autorskich praw do danego projektu uprawniony. Zamawiający może więc ponieść w związku z zaspokajaniem tego rodzaju roszczeń określoną szkodę, o której naprawienie może, na podstawie art. 55 ust. 2 ustawy o prawie autorskim, zwrócić się do swojego niesolidnego kontrahenta (projektanta).

Ze względu na zasygnalizowaną wyżej symboliczną jedynie regulację odpowiedzialności za wady prawne twórczych projektów w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych, regulacja ta powinna być odpowiednio uzupełniana postanowieniami kodeksowymi, poświęconymi umowom o dzieło w ogólności. Na uwagę zasługuje zwłaszcza art. 576 k.c., dotyczący wygasania uprawnień z tytułu rękojmi za wady prawne (przepis powyższy, mimo że dotyczy bezpośrednio umów sprzedaży, znajduje do umów o dzieło odpowiednie zastosowanie na podstawie odesłania z art. 638 k.c.).
Przepisy kodeksowe, dotyczące kontraktowej odpowiedzialności (art. 471 i nast. k.c.), odnoszone przez ustawodawcę do umów w ogólności (umieszczone one zostały w części ogólnej Księgi III kodeksu cywilnego, poświęconej zobowiązaniom), także powinny być w kontekście kontraktowej odpowiedzialności projektanta brane pod uwagę, np. co do modyfikowanego umownie zakresu jego cywilnoprawnej odpowiedzialności (art. 473 k.c.).

                                                                   RAFAŁ GOLAT
                                                                     radca prawny
 

powrót

Liczba wyświetleń: 2050