Rozbudowa obiektu budowlanego nie ma wyraźnego odniesienia w przepisach prawa autorskiego (ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych – Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.). Również przepisy Prawa budowlanego (ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Dz.U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 z późn. zm.) nie regulują jej zbyt obszernie.
Powstaje w związku z tym pytanie, jak przedstawia się problem rozbudowy obiektu, w sytuacji gdy rozbudowę projektuje inna osoba niż autor projektu rozbudowywanego obiektu. Chodzi konkretnie o to, czy i jakie uprawnienia przysługują temu autorowi biorąc pod uwagę przepisy prawa autorskiego.
Rozbudowa wymaga odrębnego projektu
Dla rozstrzygnięcia powyższej wątpliwości ważne jest to, że rozbudowa stanowi, obok m. in. wykonywania obiektu, jeden z przypadków budowy (por. defi nicję budowy z art. 3 pkt 6 Prawa budowlanego). Podobnie jak wykonywanie obiektu, także jego rozbudowa stanowi wobec tego jeden z rodzajów robót budowlanych (por. art. 3 pkt 7 powyższej ustawy) Poza tym także rozbudowa realizowana jest według odrębnego projektu budowlanego, czyli projektu rozbudowy. Wynika to wyraźnie z rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz.U. Nr 120, poz. 1133).

O projektowaniu rozbudowy mowa jest wyraźnie w par. 11 ust. 2 pkt 3 tego rozporządzenia. Nakazuje ono ponadto, w par. 8 ust. 3 pkt 8, określanie w razie potrzeby w części rysunkowej projektu zagospodarowania działki lub terenu przewidywanych rozbudów.

Projekt rozbudowy a projekt rozbudowywanego obiektu
W ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych brak szczególnych odniesień do projektowania rozbudowy obiektów budowlanych, gdyż ustawa ta reguluje w sposób szczególny jedynie status utworów architektonicznych ogólnie, nie różnicując ich rodzajowej specyfiki. Nie powinno jednak ulegać wątpliwości, że projekt rozbudowy może być traktowany jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego.
Bardziej skomplikowanie przedstawia się ustalenie formalnych zależności między projektem wykonania danego obiektu i późniejszym projektem jego rozbudowy.
Choć wyraźnie z przepisów ustawowych to nie wynika, zasadne wydaje się przyjęcie, że projekt rozbudowy jest tzw. opracowaniem, czyli utworem zależnym w stosunku do pierwotnego utworu opracowywanego, jakim w rozpatrywanym przypadku jest projekt rozbudowywanego obiektu.
Wniosek taki płynie po pierwsze z defi nicji opracowania, zawartej w art. 2 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przepis ten stanowi, że opracowaniem cudzego utworu jest w szczególności jego adaptacja i przeróbka.
Po drugie, istotny w tym kontekście jest par. 13 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r., w którym posłużono się sformułowaniem „wydzielonych części obiektów budowlanych podlegających rozbudowie”.
Ze sformułowania tego wynika, że skoro obiekt budowlany lub jego część podlega rozbudowie, to przekłada się to na konieczność poddania przez projektanta odpowiedniemu opracowaniu utworu pierwotnego, jakim jest projekt, według którego rozbu dowywany obiekt został wzniesiony, w związku z czym projekt rozbudowy może zostać uznany za utwór zależny w stosunku do tego pierwszego projektu. Projektant projektujący rozbudowę nie tworzy wszak zupełnie nowego obiektu, tylko koncepcję rozbudowy obiektu już istniejącego, wobec czego musi odnieść się twórczo do projektu, według którego rozbudowywany obiekt powstał.

Uprawnienia projektanta rozbudowywanego obiektu
Rozbudowa obiektu nie stwarza większych trudności, gdy autorem projektu rozbudowy jest ta sama osoba, która zaprojektowała pierwotnie rozbudowywany obiekt.
Inaczej sprawa przedstawia się, gdy „pierwotny” projektant obiektu i projektant jego rozbudowy to dwie różne osoby. W takiej bowiem sytuacji brać należy pod uwagę uprawnienia, jakie dla autora projektu, według którego rozbudowywany obiekt został wykonany, przewidują przepisy prawa autorskiego. Chodzi o dwa następujące uprawnienia.
Po pierwsze, jest to prawo do udzielania zezwolenia na korzystanie z opracowania utworu, czyli w rozpatrywanym przypadku na zastosowanie projektu rozbudowy do jej wykonania zgodnie z tym projektem w stosunku do rozbudowywanego projektu. Do udzielania tego rodzaju zezwoleń art. 2 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych upoważnia autora utworu pierwotnego, czyli autora projektu rozbudowywanego obiektu.
Wyjątkowo nie ma potrzeby uzyskiwania tego rodzaju zezwolenia, gdy projektant pierwotnej wersji obiektu wcześniej zezwolił na korzystanie z jego opracowań w postaci projektów rozbudowy zaprojektowanego przez niego obiektu, np. w ramach umowy o prace projektowe, zawartej z inwestorem.

Po drugie, przy projektowaniu rozbudowy liczyć się należy z autorskimi prawami osobistymi „pierwotnego” projektanta, a zwłaszcza z prawem do nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania (por. art. 16 pkt 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych), co przekłada się w praktyce na wprowadzanie zmian w utworze. Co prawda, rozbudowa kojarzona jest z powstawaniem nowej części obiektu, która pierwotnie nie była zaprojektowana, ale zaprojektowanie rozbudowy obiektu, jak to wcześniej zaznaczono, nie może się odbyć w oderwaniu od twórczej koncepcji „pierwotnego” projektanta i prowadzi do dokonania stosownych zmian w tej koncepcji, choćby odnośnie do rozmiarów i formy rozbudowywanego obiektu, który różni się istotnie po rozbudowie od jego pierwotnej postaci.

W tym kontekście na uwagę zasługuje art. 49 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym następca prawny, choćby nabył całość autorskich praw majątkowych, nie może, bez zgody twórcy, czynić zmian w utworze, chyba że są one spowodowane oczywistą koniecznością, a twórca nie miałby słusznej podstawy im się sprzeciwić.
Projektant projektujący rozbudowę określonego obiektu powinien wobec tego dokonać jej uzgodnienia z projektantem rozbudowywanego obiektu – ze względu na przysługujące temu ostatniemu uprawnienia, wynikające z przepisów prawa autorskiego.



                                                                                   Rafał Golat
                                                                                 radca prawny

                   INŻYNIER BUDOWNICTWA STYCZEŃ 2009


 

powrót

Liczba wyświetleń: 1508